يحيى دولت آبادى
260
حيات يحيى ( فارسى )
دولت داده و به كار خود پرداخته است هرحاكم كه از طرف دولت بخوزستان ميرفته است بعد از استقرار يافتن در مركز ايالت ناچار بوده سفرى بمحمره كرده سلام آميخته بطمعكارى بشيخ نموده با حاجت بر آورده شده بازگشت نمايد . در آن ايام كه انگليسيان ميخواستهاند در باطن بصره و نواحيش را در قبضه قدرت خود نگاهدارند و مخصوصا بعد از آنكه آلمانها بكشيدن راهآهن بغداد پرداختهاند و بصره منتهى اليه آن ميشد براى حفظ مصالح سياسى و اقتصادى خود در جنوب ايران و در شط العرب و بلكه براى حفاظت هند بدست انداختن روى بصره و اطراف آن بيشتر علاقمند شدند و سازش كردن با رؤساى اعراب آن ناحيه و همراه كردن آنها را با سياست خود پرداخته از هرگونه مساعدت مادى و معنوى دربارهء آنها دريغ نميكردند و حتى از ذخائر جنگى به آنها دادن هم مضايقه نمينمودند خزعل كه از يك طرف سرحددار ايران و تابع اين مملكت بود و از طرف ديگر غالبا در فشار مأمورين طمعكار عثمانى واقع بود دولت ايران هم استعدادى در خوزستان و در بنادر فارس نداشت صلاح كار را در آن ديده بود كه خود را باطنا در آغوش انگليسيان بيندازد تا از پول و اسلحه آنها استفاده كند و آنها هم او را در مقابل خدمتى كه بسياستشان مىكند از شر عثمانيان و بلكه از بدرفتارى كه دولت ايران بخواهد نسبت به او بكند نگاهدارى نمايند . مغلوب شدن آلمان و عثمانى در جنگ عمومى و آمدن بين النهرين در تحت حمايت انگليس و تمركز يافتن قواى جنگى دريائى و صحرائى و هوائى بسيار انگليس در بصره و نواحى آن و اقتدار پيدا كردن دولت ايران با حسن رابطه با انگليسيان احتياج آنها را از نگاهدارى خزعلهاى آن اطراف بر طرف ميسازد و توسعه دائرهء مؤسسات نفت در آبادان و مسجدسليمان و غيره آنها را واميدارد پيشآمدهاى نظامى در ايران آنها را حاضر مىكند كه بگذارند نفوذ قواى لشگرى و كشورى ايران بخوزستان و بنادر برسد و از قدرت دولت براى حفظ مؤسسات خود استفاده نمايند در اين صورت وجود خزعل در محمره با خودسريها كه دارد با اين سياست منافى خواهد بود و ديگر آلت كندشدهء بىمصرفى است كه بايد دور بيفتد و بعد در جاى خود خواهيد خواند كه